Etre Doue ha Breiz: Diskiant an Aotrou Combes hag Adsavadur Tanguy Malmanche

Gand Hocine NEDJAR – 31 a Viz Genver 2026

Pa lennomp rakskrid Gurvan ar Marheg Estrañjour, ne gavomp ket hepken un tamm c’hoariva. Kavout a reomp ur manifesto politikel ha speredel kriz, skrivet gant un den desket-bras hag a zifenn e vro a-enep un nerz a glaske lazañ e ene.

I. Ar Brezel ouz ar Brezoneg: Skeud Émile Combes

Er bloavezioù 1900, pa oa Malmanche o sevel e oberennoù kentañ, edo Breiz dindan treid an “Aotrou Combes”. Émile Combes, penn-ministr Frañs (1902–1905), a oa e bal diskar galloud an Iliz ha lakaat ar galleg da vezañ ar yez nemeti.

• An Dekred kriz: E 1902 e voe difennet gant Combes implijout ar brezoneg evit ar sarmonioù hag ar c’hatekiz. Evit ar Stad, ar brezoneg a oa yez an “enebiñ” hag ar “gouenelouriez”.
• An Iskuz flemmus: Pa skriv Malmanche el linenn 40 e rank an Aotrou Combes “iskuziñ” anezhañ, n’eo ket un uvelded. Ur goaperez eo.
• Malmanche a implij ar yez “difennet” evit enoriñ Doue ha Breiz, an daou dra a glaske Combes rannañ.

II. Al Lezenn Naturel: Harzal ha Yudal

Malmanche a implij skeudennoù kreñv eus an natur evit diskouez ez eo ar brezoneg gwir yezh an douar-mañ.

• Kevalded an natur: Evit Malmanche, prezeg brezoneg e Breiz a zo ken “deread” (hag ur gelaouennenn a-du gant ar yez a voe anvet Emgleo Breiz diwezatoc’h) hag e vije d’ar hi harzal pe d’ar bleiz yudal.
• Ar Gwir Naturel: Ar yezh n’eo ket un dra choazet gant ar politikerez, met ur gwir a-berz an natur hag an douar. Rediañ ur Breton da gomz galleg a zo ken diskiant ha goulenn digant ur bleiz kanañ evel un evn.

III. An Den Nevez hag an Hêrez Koz

Ar pez a zo souezus e skrid Malmanche eo e ziskouez e-unan evel un den a-vremañ, desket-bras e Roazon, mestr war al latin hag ar galleg.

• Choaz an Elit: Malmanche a c’hallfe bezañ bet noter pe beleg, met choaz a ra bezañ skrivagner brezoneg. Diskouez a ra n’eo ket ar brezoneg yez an dud n’o deus tamm deskadurezh ebet, met ur choaz uhel ha poellek.
• An Identitelezh Doubl: Etre skol Roazon hag ene Plabenneg, Malmanche a sav ur pont. Nac’hañ a ra skeul ar gevredigezh c’hall evit chom feal d’e rakaied, “ar re wechall-wechall”.

---

Konkusion

Tanguy Malmanche n’eo ket hepken tad ar c’hoariva modern; an den a zo bet o tifenn ene ur bobl pa oa ar Stad o klask mougañ anezhi. En e “Vister”, an estrañjour n’eo ket an hini a zeu eus an diavaez, met ar Breton e-unan, o klask e blas e bed an Aotrou Combes.